Nhiều dự án âm nhạc ví, giặm của người trẻ mới được trình làng, gây ấn tượng mạnh với công chúng. Những câu ví, câu giặm nay không chỉ đóng khung ở không gian diễn xướng là giếng nước, sân đình xưa cũ, mà được “chắp cánh” ở những sân khấu hiện đại. Đặc biệt, những sản phẩm ví, giặm được làm mới trên nền nhạc điện tử, được mix với rap đã khiến người trẻ thích thú. Đây cũng là cách mà giới trẻ đón nhận ví, giặm, hiện đại hơn, đương thời hơn.

Thênh thang con đường mới

Mới đây, ca khúc “Xứ Nghệ” – một sáng tác mới được ca sĩ Nguyễn Thị Thanh Xuân thể hiện khi tham gia Cuộc thi “Tiếng hát Hà Nội” năm 2025 đã nhận được nhiều sự chú ý từ công chúng. Bài hát có đoạn được lẩy từ điệu xẩm Nghệ: Một dải Lam Hồng non nước đầy vơi sừng sững ngàn năm/ nối người nối chí lớn… khí hồn thiêng tạc vào trời nghệ/ trải bao dâu bể vẫn sáng ngời… được Thanh Xuân trình bày rất duyên, rất uyển chuyển. Dù bài hát phát triển phá cách với những nốt cao trào có pha thính phòng nhưng không làm mất đi bản sắc của điệu ví giận thương mà Xuân đưa vào làm trục chính của bài.

Phần trình diễn của Xuân đã thu hút được lượt bình chọn lớn với rất nhiều lời khen dành cho cách lẩy ví, giặm đặc sắc của cô. Thanh Xuân cho biết: “Tôi từng là cô gái hát ví, giặm và yêu ví, giặm đến nồng nàn, thế nên, khi phát triển sự nghiệp, dù đi theo con đường dân gian đương đại nhưng vẫn luôn chọn Dân ca xứ Nghệ làm cốt lõi trong học tập và rèn luyện”.

Vượt ra ngoài khuôn khổ những cuộc thi, mới đây, khi Trang Nhung – cô gái đôi mươi lựa chọn dân ca để trình bày trong Chương trình Năm Du lịch biển Cửa Lò 2025, đã cùng ê-kíp phối khí và viết lại phần rap cho bài hát “Giọng Nghệ tìm về” của nhạc sĩ Lê Xuân Hòa. “Giọng Nghệ tìm về” dù đã nổi tiếng từ lâu, nay được khoác chiếc áo mới tươi tắn và hấp dẫn hơn rất nhiều. Sau khi đoạn clip “Giọng Nghệ tìm về” của Trang Nhung được đăng tải lên mạng xã hội đã nhận được hàng nghìn lượt chia sẻ. Trào lưu cover lại đoạn rap và bản phối của Trang Nhung được những giọng hát trẻ trưng trổ khắp các sân khấu ngay sau đó.

Một trong những tác phẩm âm nhạc đang được chia sẻ nhiều trên mạng xã hội thời gian gần đây là “Giận mà thương”. Hà Quỳnh Như đã cùng ê-kíp mạnh dạn phối lại “Giận mà thương” trên nền nhạc điện tử. Bản phối này được giới nghệ sĩ đánh giá cao, ca khúc “Giận mà thương” trong EP 5 bài tên “Gấy Nghệ” có lời ca dí dỏm, kể về một người con gái đang giận dỗi người thương theo cách đáng yêu. Làn điệu quen thuộc trở nên tinh nghịch, trẻ trung và đầy mới lạ với chất nhạc điện tử bắt tai. Điểm nhấn đặc biệt của bài hát chính là phần đọc rap đầy ngẫu hứng của Như.

MV “Giận mà thương” của Hà Quỳnh Như nhận được sự hưởng ứng của đông đảo khán giả trẻ.

Nghe cô trò nhỏ trình làng ca khúc này, NSND Hồng Lựu đánh giá: “Đây là điều tôi chờ đón ở cách lan toả ví, giặm trong thời đại số, trong công chúng trẻ. Bởi thời đại ngày nay, chúng ta không thể mong người trẻ giữ nguyên những điệu ví, giặm cổ và cách thức biểu đạt cũ, vì cách thức đối đáp giao duyên và lĩnh xướng truyền thống đã không còn phù hợp với những mối tương giao trong thời đại mới”.

Khi câu ví, giặm bay lên

NSND Hồng Lựu cũng cho rằng, câu ví, giặm như người bạn đồng hành qua bao thăng trầm lịch sử và toả rộng không gian mênh mông đất trời xứ sở, mặc cho gió dập mưa vùi, mặc cho nắng thiêu lửa đốt vẫn thủy chung son sắt. Tuy nay đã có nhiều đổi thay, nhưng con người vẫn quyện chặt với dân ca, bởi dân ca đã bồi đắp cho tâm hồn con người trong sáng hơn, tâm tính con người thánh thiện hơn.

Xưa kia ví, giặm Nghệ Tĩnh đến với mọi nhà khi trăng thanh gió mát, để bạn bè giao du tâm đắc, tán thưởng văn chương chữ nghĩa và thi thố tài năng ứng tác. Ví, giặm đến bên gốc đa, bến nước, nơi trai, gái trao duyên, khi mùa gặt hái, khi thời vụ cấy cày, khi thuyền ngược đò xuôi, khi vào lộng ra khơi, khi vượt suối, băng đồi, khi hội hè đình đám. Bấy nhiêu bối cảnh, bấy nhiêu lý do để ví, giặm đến với đời sống cũng là cách để ta trăn trở rằng, trong thời đại ngày nay, khi không còn những bối cảnh xưa, con người xưa cũng đã không còn “ăn ngủ” với ví, giặm ở những không gian cũ, vậy thì phải có những cách thức mới để ví, giặm được trường tồn với thời đại.

Đó là trách nhiệm, nhưng đó cũng là lẽ tự nhiên để ví, giặm như dòng nước len lỏi róc rách trong đời sống, vượt qua bao thăng trầm, bao biến thiên của thời đại. NSND An Ninh khẳng định, chỉ có tìm được hướng đi mới thì Dân ca xứ Nghệ mới thực sự là cầu nối văn hóa vùng, miền, là món ăn tinh thần không thể thiếu của đông đảo người dân. Vì vậy, làm mới không gian diễn xướng và đa dạng hóa cách thức đưa dân ca đến với các cộng đồng là phương pháp mà nhiều bạn trẻ hiện nay đang thực hiện rất tốt. Điển hình như ca sĩ Thanh Phong và CLB Dân ca ví, giặm của anh đã tìm cách đưa dân ca đến với đông đảo đồng bào trong và ngoài nước. Các trình thức dân ca trong các phần trình diễn của CLB Dân ca ví, giặm do Thanh Phong làm chủ nhiệm đã đáp ứng nhu cầu thưởng thức của đông đảo công chúng. Phong kết hợp nhuần nhuyễn giữa làn điệu cổ và các ca khúc quê hương dân gian phát triển thành bản mashup, mang đến cho người nghe cảm giác thích thú.

Dân ca Nghệ Tĩnh có những cái hay, cái đẹp, cái độc đáo trên nhiều phương diện, song cũng có những mặt hạn chế, chẳng hạn như: Các làn điệu hơi na ná nhau, khúc thức đơn giản, nhạc điệu thiếu trẻ trung sôi nổi, diễn xướng thiếu sự kết hợp với dân ca, dân nhạc, dân vũ… Tuy nhiên, sức sống của dân ca cần nhìn vào điều cốt lõi là tính biểu cảm của nó. Vì vậy, theo NSND Hồng Lựu, để dẫn lối dân ca đến công chúng thời nay một cách tự nhiên nhất, chính là cần đa dạng trong phối khí, dàn dựng và vũ đạo./.